Yazar: Perihan Hazel KAYA ve Mustafa Göktuğ KAYA Yıl: 2025 Yayınlandığı Dergi / Yayın:Selçuklu Medeniyeti Araştırmaları Dergisi (SEMA)
ÖZ
Türk-İslâm medeniyeti; İslâm dini, yaşadığımız coğrafyadan aldığımız kültür unsurları ve Türklerin Türkistan’dan getirdiği kültürel değerler olmak üzere üç ana kaynaktan oluşur. Anadolu’yu Türkleştirme çalışmaları ve bu topraklarda Türk-İslâm medeniyetinin kurulmasına yönelik çabalar Malazgirt zaferinden sonra hız kazanmıştır. Bu süreçte -XII. ve XIII. yüzyıllarda- Anadolu topraklarının Türk ve İslâm yurdu haline dönüşmesinde pek çok etken rol oynamıştır. Bunların en önemlilerinden birisi Ahi Evran-ı Veli’nin öncülüğünü yaparak kurduğu Ahîlik teşkilatıdır. Bu teşkilat; siyasî, sosyal, ekonomik, kültürel boyutları olan milli kültür, ahlak, iman, yiğitlik ve cihat hareketidir. Ahi Evran, Moğol zulmünden kaçarak Anadolu’ya gelen Oğuzların yerleşmesine yardımcı olmuş, Türkmenlerin işsiz olanlarını meslek sahibi yapmış, esnaf ve sanatkârlara tezgâhlar hazırlayarak yerli halk karşısında ezilmelerini önlemiştir. Bu çalışmanın amacı Ahi Evran’ın öncülüğünde Anadolu’da kurulan Ahîlik teşkilatının Türk-İslâm medeniyetinin inşasındaki rolünü
değerlendirmektir. Ortaçağ Anadolu’sunun kültürel ve toplumsal dokusuna yön veren Ahîlik teşkilatının kökeni Fütüvvet anlayışına dayanmaktadır. Bu doğrultuda çalışmada ilk olarak Ahîliğin kavramsal çerçevesi çizilmiş, kökeni, Fütüvvet anlayışı ile benzer ve farklı yönleri değerlendirilmiştir. Sonrasında Ahîlik teşkilatının Anadolu’daki gelişim süreci, ekonomik, sosyal, siyasî ve kültürel katkısı ve Türk-İslâm medeniyetinin oluşumundaki rolü ayrıntılı bir şekilde ele alınmıştır. Tüm değerlendirmeler sonucunda Ahîliğin Anadolu’da İslâmî inanç ve uygulamalar doğrultusunda yeni bir medeniyetin oluşmasında çok önemli bir rolü olduğu görülmüştür.
Anahtar Kelimeler:
Anadolu, Türkistan, Türk-İslâm Medeniyeti, Ahîlik, Fütüvvet.
ABSTRACT
Turkish-Islamic civilization consists of three main sources: the Islamic religion, cultural elements derived from the geography we inhabit, and the cultural values brought by the Turks from Turkistan. Efforts to Turkify Anatolia and establish Turkish-Islamic civilization in these lands gained momentum after the victory at Malazgirt. During this process—in the 12th and 13th centuries—many factors played a role in transforming Anatolia into a Turkish and Islamic homeland. One of the most important of these was the Ahi organization, pioneered and established by Ahi Evran-ı Veli. This organization was a national cultural,
moral, religious, heroic, and jihad movement with political, social, economic, and cultural dimensions. Ahi Evran helped the Oghuz Turks, who fled Mongol oppression and came to Anatolia, settle down. He provided jobs for unemployed Turkmen, set up workshops for craftsmen and artisans, and prevented them from being oppressed by the local population. The purpose of this study is to evaluate the role of the Ahi organization, established in Anatolia under the leadership of Ahi Evran, in the construction of Turkish-Islamic civilization. The origins of the Ahi organization, which shaped the cultural and social fabric of medieval Anatolia, lie in the concept of Fütüvvet. Accordingly, this study first outlines the conceptual framework of Ahi organization, evaluating its origins and the similarities and differences between it and the concept of Fütüvvet. Subsequently, the study details the development process of the Ahi organization in Anatolia, its economic, social, political, and cultural contributions, and its role in the formation of Turkish-Islamic civilization. All
evaluations reveal that Ahi organization played a crucial role in the formation of a new civilization in Anatolia in line with Islamic beliefs and practices.
Keywords:
Anatolia, Turkestan, Turkish-Islamic Civilization, Ahi Organization, Fütüvvet
Makale Metni