Yazar: Muhammet KEMALOĞLU Yıl: 2026 Yayınlandığı Dergi / Yayın:Bulanık MYO Sosyal Bilimler Dergisi
ÖZET
Küresel ekonomik krizler, toplumsal dayanışma temelli modellere ilgiyi artırmış; kooperatifçilik kâr odaklı yapılara karşı kuramsal bir alternatif olarak öne çıkmıştır. Bu çalışmanın amacı, Hakkı Baha Pars’ın görüşleri ve dönemin anlayışı ekseninde kooperatifçiliğin temel prensiplerini ve kapitalist sistemden ayrışan yapısını incelemektir. Yöntem olarak, birincil kaynakların analizi ve karşılaştırmalı literatür taraması kullanılmıştır. Çalışmada kooperatifçiliğin, kârı perakendeden sanayiye uzanan dört aşamalı bir süreçle nasıl tasfiye ettiği detaylandırılmaktadır. Kooperatifler sermaye tabanlı işletmeler olsa da; kararların sermaye miktarı yerine “eşit oy hakkı” ile alınması ve kârın alışveriş oranında dağıtılmasıyla liberal ve sosyalist doktrinlerden özgün bir noktada ayrışmaktadır. Çalışmanın özgünlüğü, Türkiye’nin kültürel köklerini (imece, Ahilik) Latin uygulamalarıyla karşılaştırmalı sunması ve Pars’ın tüketici merkezli vizyonunu analiz etmesidir. Sonuçta kooperatifçiliğin, toplumsal dayanışmayı kurumsallaştıran özgün bir yönetişim biçimi olduğu ortaya konulmaktadır.
Anahtar Kelimeler: Kooperatifçilik, Kârın İlgası, Tüketici Hâkimiyeti, Dayanışma, Kooperatif Prensipleri
Foundations and Evolution of Cooperativism: The World After the Abolition of Profit
ABSTRACT
Global economic crises have increased interest in models based on social solidarity; consequently, cooperativism has emerged as a theoretical alternative to profit-oriented structures. The aim of this study is to examine the fundamental principles of cooperativism and its structure that diverges from the capitalist system, within the framework of Hakkı Baha Pars's views and the prevailing understanding of the period. As a methodology, primary source analysis and a comparative literature review were employed. The study details how cooperativism eliminates profit through a four-stage process extending from retail to industry. Although cooperatives are capital-based enterprises, they distinguish themselves from both liberal and socialist doctrines by making decisions through "equal voting rights" instead of capital share and by distributing profits in proportion to patronage (purchasing ratio). The originality of this study lies in its comparative presentation of Turkey’s cultural roots (such as imece and Ahilik) with Latin practices, and its analysis of Pars's consumer-centric vision. Ultimately, it is demonstrated that cooperativism is a unique form of governance that institutionalizes social solidarity.
Keywords: Cooperatives, Abolition of Profit, Consumer Sovereignty, Solidarity, Cooperative Principles.
Makale Metni