Yazar: Nesime CEYHAN AKÇA Yıl: 2025 Yayınlandığı Dergi / Yayın:Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi
Öz
Sanat türleri arasında ilişki, geçiş ve birbiriyle tamamlanma tüm dünyada artarak ilgi görmektedir. Türk ve Dünya edebiyatlarında bir tablodan hareketle şiir, hikâye, roman yazma yahut bir romandan ilhamla bir tablo yapma çok yaygın olmasa da bilindik sanat uygulamalarıdır. Bu çalışma, dünyada eşine az rastlanır bir roman yazma usulü ile ilgili Türk edebiyatındaki nadir bir örneği edebiyat tarihine kazandırmak üzere kurgulanmıştır. Çalışmada romanın klasik bir tahliline başvurulmamış, romanla tablo arasındaki ilişki çalışmanın temel bakış açısını oluşturmuştur. Roman, Ankara’nın muhtemelen 17 veya 18. yüzyıllardaki hâlini yansıtan Ankara Manzarası adlı nadir bir yağlıboya tablodan hareketle yazılmıştır. Önceki yüzyıllarda Ankara’nın görüntüsüne dair çok az görsele sahip olmamız sebebiyle eski Ankara’ya yönelik tasvirî çalışmaların yapılmasında güçlük çekildiği, günümüze kalabilmiş mevcut tarihî yapılardan hareketle bir neticeye ulaşılmaya çalışıldığı ortadadır. Surdaki Sır adlı roman, bu tablodan hareketle Ankara’nın yerleşim yeri olarak çizilmiş en eski hâline dayanmış, yazarın Ankara’nın tarihine, kültürüne ve mimarisine yönelik titiz çalışmalarının da katkısıyla ortaya çıkmıştır. Bir yanıyla masalsı bir atmosferi tattıran bu romanda, mekânın somut mimarî yapıları ve kasabanın yerleşimi, sokak yapısı, Ahilik teşkilatının yapısı, ticaret hayatı, kadılık müessesesi gibi idarî ve kültürel öğelerin aktarımı bakımından tarihî gerçekliğe sadık kalındığı görülmektedir. Makalede tablo altı edebî eser üretimi ve tam tersi uygulamalarla ilgili genel bilgilendirme yapıldıktan sonra Ankara’nın en eski manzaralarından biri olan tablonun 1970’te Semavi Eyice tarafından Ankara’ya ait olduğunun keşfedilmesi sürecine ve tablonun genel niteliklerine yer verilmiştir. Tablonun daha iyi anlaşılmasında Semavi Eyice’nin makalesinden ve görsellerinden yararlanılmış, romanda metin-içerik analiz yöntemi kullanılmıştır. Her iki sanat ürünü arasında karşılaştırmalı değerlendirmelere başvurulmuştur.
Anahtar Kelimeler: Yeni Türk edebiyatı; Tablo altı roman; Ankara manzarası; Surdaki sır; Resim; Roman.
An Example of Novel Under Painting: Surdaki Sır
Abstract
The relationship, transition and complementarity among art genres have attracted increasing attention throughout the world. Writing poem, story and novel based on painting or creating a painting inspired by a novel is not common but familiar art practice in Turkish and world literature. This study was designed to bring a rare example in Turkish literature of a unique style of novel writing in the world. In this study, no classical analysis of the novel has been used. Instead of this, the relationship between the novel and the painting formed the basic perspectives of the study. The novel was written on the base of painting titled ‘Ankara Manzarası (Ankara View)’ reflecting the situation of Ankara probably in the period 17th or 18th centuries. Due to having very few visuals of Ankara’s appearence belonging to previous centuries, it is difficult to conduct descriptive studies on old Ankara. Therefore, it is aimed at reaching a conclusion in the light of existing historical buildings that have survived until today. The novel titled ‘Surdaki Sır (The Secret in the Wall)’ based on the oldest drawing of Ankara a settlement area emerged with the contribution of the author’s rigorous piece of studies focusing on the history, culture and architecture of Ankara. On the one hand, this novel gives a taste of a fairy-tale atmosphere, on the other hand, it is seen that historical reality is preserved while transferring concrete architectural buildings and settlement area in the town and also administrative/cultural elements such as street type, structure of Ahi organization, commercial life, institution of judgeship to readers. In this article, firstly general information about production of literary works under painting and their opposite practices were given. In the following parts, information about discovering process of the painting -accepted as one of the oldest Ankara view- by Semavi Eyice in 1970 and its general features were explained. The article written by Semavi Eyice and the images in its inside were used to understand the painting clearly. The novel was analyzed using method of text-content analysis. Comparative evaluations were made by the author among two art products.
Keywords: New Turkish literature; Novel under painting; Ankara view; The secret in the wall; Image; Novel
Makale Metni