Yazar: Feyzullah GÜLEÇ Yıl: 2026 Yayınlandığı Dergi / Yayın:Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi
Öz
XIII. yüzyılda Anadolu’da Ahilik teşkilatı, fütüvvet geleneğinin Abbâsî halifesi NâsırLidînillâh tarafından kurumsallaştırılması ve Mecdüddin İshak’ın Bağdat ziyaretiyle Anadolu’ya taşınması sonucunda ortaya çıkmıştır. Ahi Evran’ın Kayseri’de debbağlık mesleği üzerinden örgütlenmesi, Yabanlu Pazarı gibi merkezlerde ticaretin gelişmesine katkı sağlamış ve teşkilatın ekonomik boyutunu güçlendirmiştir. Ardından Konya’ya taşınan Ahilik, Ahi Evran’ın müderrislik faaliyetleriyle ilmî ve tasavvufî bir kimlik kazanmış, Selçuklu iktidarıyla doğrudan temas kurarak toplumsal bir aktör haline gelmiştir. II. Gıyâseddin Keyhüsrev döneminde Vezir Sâdeddin Köpek’in baskıları sonucu Ahiler sürgün edilmiş; Ahi Evran, Hacı Bektaş Veli ve Baba İlyas gibi önde gelen şahsiyetler farklı bölgelere gönderilmiş, bu süreç Babailer İsyanı gibi büyük toplumsal hareketlere zemin hazırlamıştır. Moğol hâkimiyetinin Anadolu’da artmasıyla birlikte Ahiler, II. İzzeddin Keykâvus’un yanında yer alarak Türkmen topluluklarıyla birleşmiş ve siyasî bir direniş hattı oluşturmuştur. Çalışma, Ahiliğin XIII. yüzyılda ekonomik örgütlenmeden ilmî-tasavvufî bir kimliğe ve nihayetinde siyasî direnişe evrilen çok yönlü yapısını, Selçuklu siyasî dönüşümleri ve Moğol baskısı bağlamında incelemektedir.
The Ahis In Anatolia: Social Resistance From The Seljuks To Mongol Domination
Abstract
In thirteenth-century Anatolia, the Ahi organization emerged as a multifaceted institution shaped by the transmission of the futuwwa tradition from the Abbasid Caliph al-Nasir. The diplomatic mission of Mecdüddin Ishak to Baghdad and his return with leading Sufi figures laid the foundations of Ahism in the Seljuk realm. Ahi Evran’s settlement in Kayseri and his organization of craftsmen through the tanning trade contributed to the vitality of the Yabanlu Bazaar, integrating Anatolia into wider commercial networks. The subsequent relocation of the movement to Konya marked a turning point: Ahi Evran’s teaching activities in major madrasas endowed the organization with intellectual and spiritual dimensions, while direct contact with Seljuk rulers elevated its social and political standing. Under Sultan Ghiyath al-Din Kaykhusraw II, however, the influence of vizier Sa‘d al-Din Köpek led to persecution and exile of Ahi leaders, including Ahi Evran, Hacı Bektaş Veli, and Baba İlyas. These measures contributed to the outbreak of the Babai Revolt, reflecting broader social unrest. With the expansion of Mongol domination after the Battle of Köse Dağ (1243), the Ahis faced further pressure yet aligned themselves with Sultan Kaykaus II, joining Turkmen groups in resistance against Mongol-backed Seljuk authority. This study demonstrates that Ahism in thirteenth-century Anatolia evolved from an economic guild into an intellectual and spiritual movement, and ultimately into a political force of resistance.
Makale Metni