Özet
Anadolu’da Ahilik teşkilatının sistemli bir yapı hâlinde vücut bulmasında fütüvvet ve İslâm tasavvufunun dikkat çekici bir etkisi vardır. Ahilik prensiplerinin önemli bir kısmının ve Ahiliğin meslekî etik kurallarının oluşmasında tasavvufî ve ahlâkî eserler etkili olmuştur. Bu görüşten yola çıkarak bu çalışmada Necmeddin Dâye’nin Mirsâdü’l-ˈİbâd adlı eserinde ticaretin önemi ve tüccarların sahip olması gereken ahlâkî özellikler incelenecektir. Bu bağlamda gerek Necmeddin Dâye ile aynı devirde yaşayan gerekse kendisinden önceli sûfîlerin ticaret hakkındaki görüşlerine yer verilecektir.
Dâye lakaplı Necmeddin Râzî, 13. Yüzyıl’da yaşamış önemli sûfîlerdendir. Türkçeye de birkaç kez tercüme edilen Mirsâdü’l-ˈİbâd isimli tasavvufî eseri ile tanınır. Bir mukaddime ve beş bölümden meydana gelen eser, Anadolu’da Müslümanlığın ve tasavvufun gelişip şekillenmesinde etkili olurken aynı zamanda Kübrevî geleneği ve tasavvuf anlayışını da yansıtmıştır. Necmeddin Dâye bu eserini 1223 yılında Anadolu Selçuklu hükümdarı Alâeddin Keykubâd’a takdim etmiştir. Eserin son bâbı olan beşinci bâbı, sekiz bölümden oluşur. Yedinci bölüm ‘Der Beyân-ı Sülûk-i Ehl-i Ticaret’ başlığını taşır. Müellif bu bölümde ticaret ehlinin sülûkunun nasıl olacağından bahseder ve uygun âyet ve hadisler aracılığıyla düşüncesini açıklar. Necmeddin Dâye ticareti, dünya ve ahiret için olmak üzere ikiye ayırır. Ticaret, Allah’ı anmaya engel olmamalıdır. Tâcir, dindar ve güvenilir olmalı ve malın gerçek sahibinin Allah olduğunu unutmamalıdır. Aynı zamanda ticaretten kazandığının bir kısmını hayır işlerine vakfetmelidir. Necmeddin Dâye’nin ticaret hakkındaki görüşleri aslında kendisinden önceki âlim ve sûfîlerin görüşlerinin bir devamıdır.
Anahtar Kelimeler: Mirsâdü’l-ˈİbâd, Necmeddin Dâye, Ahilik, tasavvuf, ahlâk.
Commercial Ethics in The Mersad Al-ˈebad
Abstract
Futuwwa and Islamic sufism had a remarkable influence on the formation of the Akhism organization as a systematic structure in Anatolia. Sufi and moral works have been influential in the formation of a significant part of Akhism principles and professional ethical rules of Akhism. Based on this view, in this study, the importance of trade and the moral characteristics that merchants should have will be examined in Najm al-Dîn Daya’s work Mersad al-ˈEbad. In this context, the views of the sufis who lived in the same period as Najm al-Dîn Daya and before him on trade will be included.
Najm al-Dîn Razi called Daya, was one of the most important sufis of the 13th century. He is known for his sufi work Mersad al-ˈebad, which has also been translated into Turkish. The work, which consists of an introduction and five chapters, was influential in the development and shaping of Islam and sufism in Anatolia, while also reflecting the Kubrawiyya tradition an understanding of sufism. Najm al-Dîn Daya presented this work to the Seljuq Turkish Sultan of Rum ˈAlaˈ ad-Din Kayqubad in 1223. The fifth chapter, the last chapter of the work, of eight chapters. The seventh chapter is titled ‘The Explanation of the Spiritual Trade of the People of Commerce’. In this section, the author talks about how the journey of the trader should be and explains his thought through appropriate ayah and hadiths. Najm al-Dîn Daya divides, trade into two categories: mundane and the hereafter. Trade should not be an obstacle to the remembrance of Allah. The Merchant must be religious and trustworthy and must not forget that the real owner of the goods is Allah. At the same time, he should donate a portion of his earnings from trade to charity. Najm al-Dîn Daya’s views on trade are actually a continuation of the views of the scholars and sufis before him.
Keywords: Mersad al-ˈEbad, Najm al-Dîn Daya, Akhism, sufism, ethics.
Yazar: Dr. Öğr. Görv. Seval Günbal BOZKURT1
Dosya