Özet
Ahilik teşkilatı, 13. yüzyılda Kırşehir'de Ahi Evran öncülüğünde kurulan, Selçuklular’da ve Osmanlı Devleti'nin kuruluş döneminde toplumsal ve ekonomik hayatın düzenlenmesinde ve devletin şekillenmesinde önemli rol oynayan toplumsal örgütlenme modelidir.
Ahilik teşkilatında eğitim, sadece bir meslek kazandırma hedefi taşımaz, bireye tüm hayatına yön verecek temel değerleri kazandırma gayesi taşımaktadır. Teşkilata kabul edilen bireylere, dini, ahlaki, sosyal ve kültürel değerleri kazandırma ve hayatını bu değerler temelinde sürdürmesini hedefler. Bu yönüyle Ahilik teşkilatı, bireylerin karakterini, ahlaki ve manevi duruşunu şekillendiren işlev görürken, bireyin meslek kazanma ve mesleki gelişimini de teşvik eder. "Elin, kapın, sofran açık; gözün, belin, dilin kapalı olsun" gibi ahlaki ilkeleri tüm hayata egemen olmasını mesleki kabulün de koşulu olarak benimser. Ahi toplantıları ve ahilik zaviyelerinde dini, ahlaki ve kültürel bilgiler verilmekteydi. Adaylara sadece mesleki değil, manevi eğitim de verilirdi.
Bu çalışmada, ahilik teşkilatında verilen mesleki eğitiminin mesleki eğitim açısından model olarak uygulanabilirliği incelenmiştir. Araştırma yöntemi olarak doküman analizi kullanılmıştır.
Ahilikte mesleki eğitim, “hiyerarşik” ve uygulamaya dayalı” modeli ifade eder. Ahilik teşkilatında mesleki eğitim meslek erbabının hayatı boyunca, “mesleğe kabul”, “mesleki gelişim” ve meslek icrası olmak üzere üç aşamada gerçekleşmektedir. Çırak – kalfa – usta sistemiyle temel dönemleri içeren meslek eğitimi verilirdi. Mesleğe giriş için adayın belirli koşulları sağlaması gerekmektedir. 10-12 yaşında gençler mesleğe kabul edilerek çıraklık dönemine adım atar. Bu dönemde, bir ustanın yanında gözleme dayalı ve ustanın öğreticiliğinde temel eğitim verilir. Bu evrede temel ahlaki ve mesleki eğitim ön plandadır.
Çıraklık dönemini başaran genç, kalfa olmaya hak kazanır. Daha çok mesleki bilginin verildiği ve mesleği icra etmeye başladığı evredir. Mesleki becerilerinin geliştiği ve üretim sürecinde yer aldığı bir dönemi içerir. Ustanın yardımcısı olarak üretimin bir aktörü olarak yer almaya başlar.
Mesleki uzmanlaşma ve ahlaki olgunlaşma sürecini tamamlayan kalfa, ustalık sınavına girer. Sınavı başaran aday, icazetname (ustalık belgesi) alarak usta olmaya hak kazanır. Usta olan meslek mensubu, kendi dükkanını açar ve çırak yetiştirir. Ayrıca teşkilatın öngördüğü diğer sorumlulukları üstlenir.
Ahilik teşkilatında verilen mesleki eğitimin günümüzdeki mesleki eğitimden temel farkı, bütüncül, adanmışlığa dayalı ve manevi değerlerin şekillendirdiği yaşam biçimini ifade etmesidir. Mesleki eğitim sürecinde, Ahilik teşkilatı mesleki eğitimi model olarak benimsenebilir. Mesleki eğitimin teşvikinde ve nitelikli ara işgücü yetiştirmede katkısı olacaktır.
Anahtar Kelimeler: Ahilik, ahilikte mesleki eğitim, mesleki eğitim
Ahilik As A Vocational Training Model: Transformation From License to Diploma
Abstract
The Ahilik organization, founded in Kırşehir in the 13th century under the leadership of Ahi Evran, played a significant role in organizing social and economic life and shaping the state during the Seljuk and Ottoman periods. Education in the Ahilik organization doesn't just aim to provide a profession; it aims to instill in individuals the fundamental values that will guide their entire lives. It aims to instill religious, moral, social, and cultural values in individuals accepted into the organization and to ensure they live their lives based on these values. In this respect, the Ahilik organization functions to shape the character, moral, and spiritual stance of individuals, while also encouraging their professional development and professional development. It embraces moral principles such as "Let your hands, your door, and your table be open; let your eyes, your waist, and your tongue be shut" as a prerequisite for professional acceptance. Religious, moral, and cultural information was imparted at Ahi meetings and Ahilik lodges. Candidates received not only vocational but also spiritual training.
This study examines the feasibility of the vocational training provided by the Ahilik organization as a model for vocational training. Document analysis was used as the research method.
Vocational training in the Ahi order refers to a "hierarchical" and practice-based model. Vocational training within the Ahi organization takes place in three stages throughout the life of a professional: "admission to the profession," "professional development," and professional practice.
Keywords: Ahilik, vocational training in ahilik, vocational training
Yazar: Doç. Dr. Fatma FİDAN - Doç. Dr. Kürşat ÇAPRAZ
Dosya