Ahilik kurumu, XIII. yüzyılın ortalarından itibaren Anadolu topraklarında Türklerin sosyal hayatının düzenlenmesinde önemli bir rol üstlenmiştir. Kardeşlik, cömertlik, yiğitlik, çalışkanlık, ahlak, fütüvvet gibi kavramlar ahiliğin temel felsefesini oluşturmaktadır. Fütüvvet-nâmeler fütüvvetin kaynağını, usul ve yöntemlerini anlatan eserlerdir. Ahilik teşkilatı, mesleki bir dayanışma kurumu olması yönüyle çeşitli meslek kollarının ticari faaliyetlerinde denetim mekanizması olarak önemli görevler üstlenmiştir. Fütüvvet-nâme metinlerinde de bu meslek kollarının adlarına yer verilmiştir. Fütüvvet-nâme metinlerinde ahilik törenlerinin yapılışı, ahilik kültürü, ahilik örgütünün yapısı, ahiliğin amaçları, ahilik kültürünün temel unsuları ile ilgili çeşitli kavramlar ve terminolojiler yer almaktır. Bu çalışmada, Türk edebiyatında manzum ve mensur olarak yazılmış belirli fütüvvet-nâmelerdeki meslek adları ve ahilikle ilgili terimlerin söz varlığı ortaya konmaya çalışılacaktır. Çalışmada tarama yöntemi kullanılmıştır. Belirlenen fütüvvet-nâme metinlerindeki söz varlığı taranarak ahilik terimleri ve meslek adları tespit edilmiştir. Tarama sonucunda elde edilen bulgular, fütüvvet-nâme metinlerinde ahiliğin kendine has zengin bir terminolojisinin olduğu sonucunu ortaya koymaktadır. Türkçenin genel söz varlığı ile ilgili meslek adları ve terimler üzerine çeşitli çalışmalar yapılmıştır. Bu çalışma, ahilik teşkilatı gibi doğrudan mesleklerle ilgili bir kurumu konu alan fütüvvet-nâme metinlerinin söz varlığını meslek adları ve terimler bağlamında incelemesi yönünden literatüre önemli katkılar saylayacaktır.
Anahtar Kelimeler: Ahilik, Fütüvvet-nâmeler, Meslek Adları, Terimler, Söz varlığı
A Lexical Analysis of Ahi Terminology and Occupational Names in Fütüvvet-Nāme Texts
Since the mid-thirteenth century, the Ahi order has played a crucial role in organizing the social life of Turks in Anatolia. Concepts such as brotherhood, generosity, bravery, diligence, morality, and futuwwa form the fundamental philosophy of this institution. Fütüvvet-nāmes are works that describe the origins, principles, ceremonies, and prescribed rules of futuwwa. As a professional solidarity organization, the Ahi order functioned as a supervisory mechanism in the commercial activities of various occupational groups. Consequently, these occupational names are frequently mentioned in Fütüvvet-nāme texts. These texts also contain diverse concepts and terminology related to Ahi rituals, culture, organizational structure, objectives, and moral principles.
This study aims to identify and analyze the vocabulary of occupational names and Ahi-related terms found in selected Fütüvvet-nāmes written in both verse and prose within Turkish literature. The research employs the descriptive survey method. The lexical items in the selected texts were systematically examined, and Ahi terms and occupational names were identified. The findings reveal that Fütüvvet-nāme texts possess a rich and distinctive terminology unique to the Ahi tradition. Although numerous studies have been conducted on occupational names and terminology within the general Turkish lexicon, this research contributes to the literature by focusing specifically on the vocabulary of Fütüvvet-nāme texts, which directly concern a professional organization such as the Ahi order.
Keywords: Ahi Order, Fütüvvet-nāme, Occupational Names, Terminology, Vocabulary.
Yazar: Kaan KAHRAMAN
Dosya