DEDE KORKUT KİTABI’NDA AHİLİĞİN İZLERİ

TRACES OF AKHISM IN THE BOOK OF DEDE KORKUT

Özet
Ahilik, XIII. yüzyıldan XIX. yüzyıla dek Türkistan, Anadolu ve Balkanlarda
yaşamış olan Türklerin sanat ve meslek alanlarında yetişmelerini,
ahlaki yönden gelişmelerini sağlayan bir müessesenin adıdır. Ahiliğin
amacı, zenginle fakiri, üretici ile tüketici, emek ile sermaye, halk ile devlet
arasında iyi ve sağlam ilişkiler kurarak “sosyal adaleti” gerçekleştirmektir.
Ahilik, bu amacına, sağlam bir teşkilatlanma modeli ve köklü bir
eğitim sistemi aracılığıyla ulaşmaya çalışmıştır. Bütün prensiplerini dinin
asıl kaynağından alan, Ahiliğin nizamnâmelerine Fütüvvetnâme adı verilir.
Ahiliğin esasları, ahlâkî ve ticarî kaideleri bu kitaplarda yazılıdır. On iki
boydan meydana gelen Dede Korkut Kitabı Orta Asya’dan batıya göçen
Oğuzların XI. yüzyıl başlarındaki hayatlarını anlatan destanî hikâyelerin
toplandığı bir yazılı kaynaktır. Söz konusu destanî hikâyeler Oğuz bölgesindeki
Türk Boyları arasında İslam dini ile tanışmalarını takip eden
yüzyıllar içinde sözlü kültür ortamında oluşmuş ve muhtemelen XV. yüzyıl
sonlarıyla XVI. yüzyıl başlarında yazılı kültür ortamına aktarılmışlardır.
Bu kitap Türk kültürünün çeşitli alanlarına ilişkin bilgileri içerdiği için
temel yazılı kaynaklarından biri olarak kabul edilmektedir. Ahilik sistematiği
ile Dede Korkut boyları irdelendiklerinde Türk kültürel belleğinin kimi
saklı değerlerini içerdikleri görülmektedir. Bu çalışmada Ahilik sistematiği
ile Dede Korkut boylarında varolan ve örnekleme yöntemi ile ele alınan
kimi değerler, anlamacı-eleştirel yaklaşımla karşılaştırmalı olarak analiz
edilecektir. Böylelikle Dede Korkut boylarına Ahilik sistematiği zemininde
yaklaşılarak farklı bir analiz denemesinde bulunulacaktır.
Anahtar Sözcükler: Dede Korkut Kitabı, Ahilik, boy, Fütüvvetnâme,
Türkoloji.
Abstract
Akhism is the name of an establishment that provides Turks, have lived
form XIIIth to XIIIth century in Turkestan, Anatolia and the Balkans, can
be provide growing up ethically in the field of the arts and professions.
The purpose of Akhism is to realize “social justice” by establishing good
and strong relations between the goal of the deceased, the rich and the
poor, the producer and the consumer, the labor and the capital, the people
and the state. Akhsim had tried to reach through a solid organizational
model and a rooted education system for this purpose. The regulations of
the Akhism, take all their principles from the main source of religious, are
called Futuvatnamah. The principles, moral and commercial bases of Akhism
are written in these books. The Book of Dede Korkut is a collection
of twelve stories set in the heroic age of the Oghuz Turks, a nomadic tribe who had journeyed westwards through Central Asia from the ninth century
onwards. This book is accepted as one of the basic written sources because
it contains information on various fields of Turkish culture. It is seen that
it contains some hidden values of Turkish cultural memory, when Akhism
system and Dede Korkut are examined. In this study, the system of Akhism
and some values, are taken in the narratives of Dede Korkut by the sampled
method, will be analyzed comparatively and the semantic-critical approach.
It will be attempted to develop suggestions based on the solution of
today’s problems and the construction of the future this examination. Thus,
it will be approached to the narrations of Dede Korkut with the ground of
the Akhism systematic and will be try a different analysis.
Keywords: The Book of Dede Korkut, Akhism, narration, Futuvatnamah,
Turcology.

Yazar: Ergün EREN

Yıl: 2017
İlgili Dosyalar