AHİLİK ÂDÂB VE ERKÂNININ TOPLUMSAL HAYATA YANSIMALARI

REFLECTIONS OF THE AKHISM ETIQUETTE AND PRINCIPLES ON SOCIAL LIFE

ÖZET
İslam kültür ve medeniyetinin yeni nesillere aktarılmasında dinî tasavvufî kurumların katkısı büyük olmuştur. Bu kurumların faaliyetleri sayesinde, İslam’ın ahkam, ahlak ve maneviyatı toplumsal hayatın her alanında dinamizmini korumuştur. Toplumsal yaşamın farklı alanların- da başarılı hizmetlerde bulunan tasavvufî kurumlardan biri de esnaf ve sanatkârlar arasında teşkilatlanan Ahîliktir. Ahîlik kurumu, Abbasi halifesi Nasır Lidinillah’ın İslam dünyasındaki fütüvvet birliklerini birleştirmek için başlattığı çalışmaların en büyük meyvelerinden biri olmuştur. Ahîler esnaf teşkilatı olarak mensuplarını eğitirken çıraklık, kalfalık ve ustalık gibi merhalelerden geçerek bu kurumsal yapıya dahil olmalarını sağlamışlar- dır. Teşkilat mensuplarının ahlakî ve manevî eğitimleri ise Ahî zaviyelerin- de verilmiştir. Ahîlik âdâb ve erkanının yer aldığı “fütüvvetnâmeler”den, ahlakî prensip ve davranışların yazılı kaynakları olarak istifade edilmiştir. Bu prensipler, ahînin hem meslektaşları hem de toplumsal hayatta diğer kesimlerle olan ilişkilerinde belirleyici olmuştur. Çıraklık döneminden iti- baren aldığı dinî, tasavvufî ve meslekî eğitim sayesinde ahîler, Osmanlı toplumunda ahlak, eğitim, sosyal dayanışma ve yardımlaşma, üretim ve ekonomi, insanî ve İslamî değerlerin müdafaası gibi pek çok alanda örnek ve dinamik bir tasavvufî zümre olarak hizmet etmişlerdir.

Anahtar Kelimeler: Ahîlik, Ahî Evren, Esnâf Teşkilatları, Ahîlik Âdâbı, Şed Kuşanmak

ABSTRACT
The contribution of religious mystical institutions to the transfer of Islamıc culture and civilization to new generations has been great. Thanks to the activities of these intitutions, the provisions, morality and spirituality of Islam preserved its dynamism in all areas of social life. One of the Sufi intitutions that provide succesfull services in different areas of social life is Akhism, which was organized among tradesmen and craftsmen. The Akhi institution has been one of the biggest fruits of the efforts initiated by the Abbasid caliph Nasır Lidinillah to unite the futuwwet unions in the Islamic World. While the Akhi community trained their members as an organization of tradesmen, they passed through stages such as apprenticeship, journey- manship and mastershipand ensured them to be included in this intitutional stcructure. The moral and spiritual training of the members of the organi- zation was given in Akhi lodges. The “futuvvetnames” in which the Akhism etiquette and principles take place, have been used as written sources of moral principles and behaviors. These principles have been determinant in the relations of the Akhi both with his colleagues and with other segments of social life. Thanks to the religious, mystical and vocational education they received since the apprenticeship period, the Akhi community served as an exemplary and dynamic sufi group in many areas in Ottoman soci- ety, such as morality, education, social solidarity, production and economy, and the defense of human and Islamic values.

Key Words: Akhism, Akhi Ewran, Tradesmen organizations, Etiquet- tes of Akhism, To wear Shed

Yazar: Doç. Dr. Abdulcebbar KAVAK

Yıl: 2020
İlgili Dosyalar