AHİLERİN FİNANSMANLA İLGİLİ KARŞILAŞTIKLARI HUKUKİ SORUNLAR VE ÇÖZÜMLERİ

OBSTACLES OF LAW AND THEIR SOLUTIONS REGARDING FINANCIAL ISSUES FACED BY THE AHI COMMUNITY

Özet
İşletmeler, piyasa şartları gereği ortaya çıkan fırsatlar ve tehditler sebebiyle üretim ve ticaretle ilgili faaliyetlerini sadece kendi öz sermayeleri ile sürdüremezler. Zira iş hacimleri büyüdükçe genellikle işletme sermayeleri ihtiyaçlarını karşılamaya veya yeni yatırımlarını finanse etmeye yetmeyecektir. Bu sebeple ya çeşitli ortaklıklar tesis ederek ya da kredi kullanarak bu ihtiyaçlarını çözmek zorunda kalırlar. Ne var ki faizin ve faizli işlemlerin yasak olduğu bir iktisadi sistemde finansman teminin kendine mahsus bazı zorlukları vardır.
Osmanlı Devletinde; hukuk yapısı bakımından şer’î hukuk esastır, fakat aynı zamanda örfî hukuk da onun tamamlayıcısı olarak sistemdeki yerini almıştır. Bu hukuk sistemine göre faizli işlemler meşru değildir. Ahilerin bir ticaret örgütü olmanın yanında helal ve haram gibi dini ve ahlaki değerleri takva düzeyinde yaşamaya çalışan bir meslek örgütü olduğu dikkate alındığında faiz konusunda özel hassasiyet göstermeleri gerektiği açıktır. İşte bu noktada Ahilerin finans sorunlarını nasıl hallettikleri meselesi önem arz edecektir.
Bu devirlerde “Allah’a ödünç verme” olarak ulvîleştirilen ve malî bir ibadet olarak kabul edilen karz-ı hasen Ahiler arasında yaygın bir finansman yöntemi olsa da vade belirsizliği vb. sıkıntılar nedeniyle bu yolla borçlanarak iş kurmalarına ya da işlerini yoluna koymaya yetecek gerekli finansmanı sağlamalarına imkân vermeyeceği açıktır. Bu durumda Ahilerin uzun vadeli borçlanmalarına imkân sağlayacak başta muamele-i şer’iyye, bey‘ bi’l-vefâ ve bey‘ bi’l-istiğlâl olmak üzere farklı ürünlerden yararlanmaya çalışıldığı görülmektedir.
Bu tebliğde Ahilerin faizsiz bir iktisadi sistemde işletmelerini nasıl finanse ettikleri tespit edilerek İslam hukuku açısından meşruiyeti ve günümüzdeki faizsiz ürünlerle ilişkisi değerlendirilmeye çalışılacaktır.

Anahtar Sözcükler: Ahiler, finans, faiz, muamele-i şer’iyye ve bey’ bi’l-
vefâ.

Abstract
Businesses cannot continue their activities related to production and trade only with their own capital because of the opportunities and threats arising owing to the market conditions. Because as the business volumes of enterprises grow their capital will not afford to meet their needs or to finance their new investments. For this reason, they have to meet these needs by establishing various partnerships or by using credit. However, there are some difficulties in finding credit in an economic system where interest and interest transactions are prohibited.
The Ottoman Empire took the ecclesiastical law basically, and customary law took its place in the system as a complement to ecclesiastical law. According to the ecclesiastical law, transactions with interest are not legal. In addition to being a trade organization, it is clear that the Ahi communities should also show special sensitivity on the subject of the interest when it is considered that they are professional organizations trying to live religious and ethic values such as halal and haram within the scope of the taqwa. At this point, it is important how Ahis handle financial problems.
Although “karz-ı hasen” (interest-free loan) accepted as financial worship is a common financing method among the people who were glorified as “a loan to Allah” in this century, it is clear that owing to problems such as maturity uncertainty, such debts will not allow them to establish a business firm or to provide the necessary financing for their business. In this case, it is seen that the Ahis are trying to develop different products that will enable long-term borrowing. It can be said that the most preferred financial instruments of the Ahis are the "muamele-i şer’iyye", "bey‘ bi’l-vefâ" and "bey‘ bi’l-istiğlâl", in a row.
In this study, it will be tried to determine how the Ahis finance their business in an interest-free economic system, the legality of this in terms of Islamic law and its relation with current interest-free products.

Keywords: Ahis, finance, interest, muamele-i şer’iyye and bey’ bi’l-
vefâ.

Yazar: Doç. Dr. Ahmet İNANIR

Yıl: 2019
İlgili Dosyalar